Рубрика: 2021-2022 ուստարի

Վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ամենանշանավոր հուշարձաններից Արուճի տաճարը գտնվում է գյուղի արևելյան մասում: Ըստ մատենագրական տեղեկությունների և եկեղեցու արևելյան ճակատին պահպանված շինարարական արձանագրության, Արուճի տաճարը կառուցել է իշխան Գրիգոր Մամիկոնյանը՝ կնոջ Հեղինեի հետ, VII դ. 60-ական թվականներին: Պատկանում է գմբեթավոր դահլիճ տիպի կառույցներին: Եկեղեցին կանգնած է եռաստիճան գետնախարսխի վրա: Ունի 16,95 x 34,6 մ չափերի աղոթասրահ, առագաստային անցումով գմբեթ (այժմ՝ քանդված), արևելյան խորանի երկու կողմերում, երկուական պատուհաններով ավանդատներ՝ իրենց վերին թաքստոցներով: Թեև գմբեթը բացակայում է, տաճարն իր վեհությամբ գերիշխում է շրջակա ընդարձակ համայնապատկերի վրա: Ս. Գրիգոր եկեղեցին, իր չափերով, վաղ միջնադարյան գմբեթավոր դահլիճների մեջ ամենամեծն է: Մուտքերը հյուսիսային, հարավային և արևմտյան կողմերից են: Կառուցված է սև, սրբատաշ տուֆ քարով: Տաճարն ուշագրավ է նաև իր արտաքին և ներքին ճարտարապետական ու ոճական լուծումների միասնությամբ: Արտաքին հարդարանքը լուծված է վաղ միջնադարյան ճարտարապետության սկզբունքներով՝ բազմաթիվ մեծաչափ լուսամուտներ, արևելյան ճակատի «հայկական խորշեր», քանդակազարդ կամարապսակներ, հյուսկեն քիվեր: Արուճի տաճարի դերը հայկական ճարտարապետության մեջ նշանավորվում է իր որմնանկարներով, որոնք հայկական վաղ միջնադարյան մոնումենտալ գեղանկարչության լավագույն օրինակներից են: Հսկայածավալ, չափազանց լուսավոր ներքին տարածությունը որմնանկարներին հաղորդել է հանդիսավորություն և վեհություն: Երբեմնի հարուստ որմնանկարներից պահպանվել են որոշ հատվածներ, որոնք վկայում են VII դ. Ստեփաննոս նկարչի կատարողական բարձր վարպետության մասին:

Ս. Գրիգոր եկեղեցին, իր երկարամյա պատմության ընթացքում բազմիցս նորոգվելով, անաղարտ պահպանել է իր նախնական նկարագիրը: Առաջին անգամ նորոգել է Խաչատուր վարդապետը XV դ.: Հետագայում՝ 1946 թ., 1958-1959 թթ. և 1964 թ., վերանորոգվել են առանձին հատվածներ, և բարեկարգվել է եկեղեցու շրջակա տարածքը:

Արուճի տաճարի հարավային կողմում, ¬1947-1952 թթ. պեղումների ժամանակ (ղեկ.՝ Վ. Հարությունյան) բացվել են իշխան Գրիգոր Մամիկոնյանի VII դ. 60-ական թվականների պալատական կառույցի և տաճարից հարավարևելք գտնվող բազիլիկ շինության ավերակները:

Весна – это время, когда из тёплых краёв возвращаются птицы. Время, когда они строят гнёзда и высиживают птенцов (ձագեր են հանում). Много интересного можно увидеть и узнать, если в это время наблюдать за птицами. Но делать это нужно очень осторожно. Как вы думаете, почему?

Aйя.

На весенние каникулы я поехал в деревню к дедушке. Я ещё никогда не видел аистов, не знал, как они строят гнёзда и высиживают птенцов. Каждый день с утра до вечера я смотрел в небо и ждал, когда покажутся аисты. И вот однажды утром я увидел двух аистов. Они поселились на дереве в нашем дворе. Вместе с моим товарищем я каждый день наблюдал за ними и приносил им червяков. Как-то Федя задержался дома, а я зашёл в сарай и чуть было не наступил на индюшку. Она отошла, и я увидел на том месте, где она сидела, три желтоватых яйца с красными крапинками. Скоро пришёл Федя, и я рассказал ему об индюшиных яйцах.
– А хочешь иметь своего аиста? – спросил Федя.
– Как это? – удивился я.
– Надо поменять яйца. Аистиное яйцо ваша индюшка высидит, и будет у тебя домашний аист.

Так мы и решили сделать. И вот аисты улетели. Я залез на дерево и взял аистиное яйцо, а вместо него положил индюшачье. Когда я спускался с дерева, яйцо выпало из моих рук и разбилось. Вскоре вернулись аисты. Аистиха – мы её звали Айя – высиживала яйца. Прошло ещё несколько дней, и вот появились птенцы. Только один из них был тёмного цвета. Ножки у него были короткие, и он не был похож на других птенцов. Аист долго рассматривал некрасивого птенца, а потом куда-то улетел. На следующий день к нашему дому прилетели аисты. Их было много. Они спустились и стали рассматривать странного птенца. Сначала они громко шумели, а потом успокоились и улетели. Аист ещё постоял на земле, потом поднялся к гнезду и заговорил с грустной Айей. Он как будто объяснял ей решение стаи: „Такой птенец не станет птицей, не долетит осенью до тёплых стран. Зачем его кормить!”
Аист поднял голову и ударил птенца клювом. Но Айя прикрыла птенца от смертельного удара своим телом. Потом она подняла голову, оторвалась от птенцов и прощально раскрыла клюв. И вдруг широко раскрыла крылья и взлетела в небо. Её уже не было
видно. Первым её увидел аист. Увидел, понял всё, но уже никто и ничего не мог изменить. С неба, быстро набирая скорость, падала чёрная точка. Она увеличивалась, росла, но оставалась круглой. Айя не раскрывала крыльев. Она упала в самый центр двора. Аист бросился к ней, но она уже была мертва.

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Где проводил весенние каникулы герой рассказа?В деревне у дедушки
2. Почему каждый день с утра до вечера он смотрел на небо?Чтобы найти аистов
3. Какие птицы поселились во дворе? Аисты
4. Что увидел в сарае мальчик?Индуюшку
5. Какой разговор произошёл между мальчиком и его товарищем? Они хотели взять яйцо аиста
6. Какой птенец появился у аистов? Индюшонок
7. Какое решение приняла стая?Убит индюшонка
8. Что случилось с Айей? Она умерла

Согласны ли вы с тем, что…
Аистов мальчик видел много раз, и они его не интересовали.Нет
Ребятам удалось вырастить домашнего аиста.Нет
В сарае у индюшки вылупился аистёнок.Нет
Стая решила, что некрасивого птенца нужно убить.Да
В смерти Айи был виноват аист.Да

Обсудите с вашими одноклассниками следующие вопросы:
1. Почему Айя не раскрыла крылья?
2. Что бы вы сказали мальчикам, если бы услышали их разговор о том, как можно вырастить домашнего аиста? Возможно ли это? 3. Как выглядят аисты? Приходилось ли вам их видеть?

296. Տրված տեքստում նախադասություններն աոանձնացրու:

            Սպիտակ ագռավները բնության մեջ հազվագյուտ են:Նրանք շատ քիչ են պատահում հենց դրանով են նրանք հետաքրքիր:Տասնութերորդ դարում Ռուսաստանի թագավոր Պետրոս Առաջինը պալատում մի սպիտակ ագռավ էր պահում՝ որպես հազվագյուտ երևույթ խոսքի մեջ «սպիտակ ագռավ»: Արտահայտությամբ բնորոշում են մյուսներից տարբերվող մարդկանց, հազվադեպ հանդիպող առարկաները:Առաջին անգամ դա հռոմեական մի բանաստեղծ՝ Յուվենալիուսն է գործածել:

297. Ա և Բ նախադասությունների արտահայտած մտքերի տարբերությունները բացատրի՛ր: Գտի՛ր տարբերության պատճառը:

            Ա. Իշխանի ձին մոտեցավ դռանը և սմբակով հարվածեց:
            Բ. Ձին մոտեցավ իշխանի դռանը և սմբակով հարվածեց:

Ա-խմբի նախադասությունում իշխանի ձին է մոտենում դռանը սմբակով հարվածում:
Բ-խմբի նախադասությունում ձին մոտենում է իշխանի դռանը և սմբակով հարվածում:
            Ա. Ժամանակը ոչ մի հզոր շինություն չի խնայել:
            Բ. Հզոր ժամանակը ոչ մի շինություն չի խնայել:
Ա-խմբի նախադասությունում ասվում է, որ ժամանակը ոչ մի հզոր շինություն չի պահել, իսկ Բ-խմբի նախադասությունում ասվում է, որ հզոր ժամանակը ոչ մի շինություն չի պահպանել:
            Ա. Մենակ չմնալու համար մեզ հյուր եկած աղջիկը զրուցում էր հոգնած   երգչուհու հետ:
            Բ. Մենակ չմնալու համար մեզ հյուր եկած աղջիկը հոգնած զրուցում էր    երգչուհու հետ:
Ա-խմբի նախադասությունում ասվում է, որ երգչուհին է հոգնած, իսկ Բ-խմբի նախադասությունում ասվում է, որ աղջիկն է հոգնած:

298. Ընդգծված բառի կամ բառակապակցության տեղը փոխելով՝ նախադասության իմաստը փոխի՛ր:

            Օրինակ՝
Երեք տարի առաջ ամառանոցում սկսած շինարարությունն ավարտել ենք: — Ամառանոցում սկսած շինարարությունը երեք տարի առաջ ենք ավարտել:

            Թագավորությունից բերած զարմանալի իրերը թաքցրեց իր ստորգետնյա            ամրոցում
Իր ստորգետնյա ամրոցում թաքցրեց թագավորությունից բերած զարմանալի իրերը:
            Պատկերասրահի տնօրենն ուզում է զբոսաշրջիկների առաջ դուռը փակել:
Զբոսաշրջիկների առաջ պատկերասրահի տնօրենն ուզում է դուռը փակել

            Բահով խաղալու ժամանակ տղան ավազների միջից մի մեծ խեցի հանեց:
Տղան ավազների միջից մի մեծ խեցի հանեց բահով խաղալու ժամանակ:

            Ֆրանսիայի մի քարանձավում գտնվել են ավելի քան տասնհինգհազարամյա պատմություն ունեցող նկարներ:

Ֆրանսիայի մի քարանձավում գտնվել են նկարներ ավելի քան տասնհինգհազարամյա պատմություն ունեցող:

        

299. Քանի ձևով կարող ես՝ տրված բառակապակցությունն ավելացրո՛ւ նախադասությանը:
            Նախապատրաստական աշխատանքը վերջացնելուց հետո սկսեց ծանր ու հոգնեցուցիչ վերելքը:        (ծանր ու հոգնեցուցիչ)
            Տուփից հանեցինք մետաղյա ծռմռված ու ժանգոտած հին իրեր:(ծռմռված ու ժանգոտ)

            Դահլիճ մտնողը մոռացած կլինի այսօրվա շքեղությունը: (տասը տարի հետո)
Տաս տարի հետո դահլիճ մտնողը մոռացած կլինի այսօրվա շքեղությունը:

            Աղջիկն ու տատը ննջում էին: (անսովոր աղմուկից հոգնած)
Աղջիկն ու տատը անսովոր աղմուկից հոգնած ննջում էին:
            Արևիկին խոստացած նվերն այսօր տալո՞ւ ես: (հանդեսի ժամանակ)
Արևիկին հանդեսի ժամանակ խոստացած նվերն այսօր տալո՞ւ ես:

Ես իմ անուշ Հայաստանի արևահամ բառն եմ սիրում,
Մեր հին սազի ողբանվագ, լացակումած լարն եմ սիրում,
Արնանման ծաղիկների ու վարդերի բույրը վառման
Ու նաիրյան աղջիկների հեզաճկուն պարն եմ սիրում:

Սիրում եմ մեր երկինքը մուգ, ջրերը ջինջ, լիճը լուսե,
Արևն ամռան ու ձմեռվա վիշապաձայն բուքը վսեմ,
Մթում կորած խրճիթների անհյուրընկալ պատերը սև
Ու հնամյա քաղաքների հազարամյա քարն եմ սիրում:

Ուր էլ լինեմ – չեմ մոռանա ես ողբաձայն երգերը մեր,
Չեմ մոռանա աղոթք դարձած երկաթագիր գրերը մեր,
Ինչքան էլ սուր սիրտս խոցեն արյունաքամ վերքերը մեր,
Էլի ես որբ ու արնավառ իմ Հայաստան յարն եմ սիրում:

Իմ կարոտած սրտի համար ոչ մի ուրիշ հեքիաթ չկա,
Նարեկացու, Քուչակի պես լուսապսակ ճակատ չկա,
Աշխարհ անցիր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա,
Ինչպես անհաս փառքի ճամփա` ես իմ Մասիս սարն եմ սիրում:

Առաջադրանքներ

1. Բանաստեղծությունն ուշադիր կարդա և որոշիր, թե ում կամ ինչին է նվիրված այն։
   Բանաստեղծությունը նվիրված է Հայաստանին:
2. Բանաստեղծությունից դուրս գրիր այն տունը, որն ամենից շատ է քեզ հոգեհարազատ և բացատրիր, թե ինչո՞ւ է այդպես։
   Ինձ ամենից շատ հոգեհարազատ է Հայաստանը,քանի որ ես ծնվել եմ Հայաստանում և իմ ամբողջ կյանքը կապված է Հայաստանին հետ
3. Գտիր այն տողերը, որտեղ քո կարծիքով բանաստեղծը խտացնում է իր ասելիքը։
   
   Ուր էլ լինեմ – չեմ մոռանա ես ողբաձայն երգերը մեր,
   Չեմ մոռանա աղոթք դարձած երկաթագիր գրերը մեր,
   Ինչքան էլ սուր սիրտս խոցեն արյունաքամ վերքերը մեր,
   Էլի ես որբ ու արնավառ իմ Հայաստան յարն եմ սիրում:
   
   
   
4. Բանաստեղծությունից դուրս գրիր քեզ համար անծանոթ բառերը, բառարանով դրանք բացատրիր և դրանցով նախադասություններ կազմիր։
   Խրճիթ-փայտե պուճուրիկ տուն:
   Երկաթագիր-Երկաթով գրված:
   
   Մեր գյուղում կան խրճիթներ որոնց մեջ կա երկաթագիր:
   
5. Փորձիր բացատրել․ Մեր հին սազի ողբանվագ, լացակումած լարն եմ սիրում — ինչո՞ւ է լարը լացակումած։
   Լարը լացակում է, քանի որ այդ լարի ձայնը ոնց, որ լացի ձայն լինի:
6. Բանաստեղծությունից դուրս գրիր 8 բարդ բառ և դրանց արմատներից մեկով կազմիր մեկական նոր բառ։
   Արնանման-արնաքամ,վիշապաձայն-քաղցրաձայն,լացակումած-լացուկոց,ողբանվագ-ողբաձայն,ողբաձայն-ողբանվագ,հնամյա-հազարամյա,հազարամյա-հնամյա,լուսապսակ-լուսավոր:
7. Բանաստեղծությունից դուրս գրիր հետևյալ բառերի հոմանիշները՝ քամանչա, հոտ, նազելի, մաքուր, ձյունամրրիկ, սպիտակ։
   ճերմակ-սպիտակ,ձյունամրրիկ-բուք,մաքուր-ջինջ,նազելի-հեզաճկուն,հոտ-բույր,քամանչա-սազ
8. Բանաստեղծությունից դուրս գրեք 10 ածական և դրանցով բառակապակցություններ կազմեք։
   մուգ-մուգ գույն,ջինջ-ջինջ երկինք, արնանման-արնանման ծաղիկներ,վիշապաձայն-վիշապաձայն քամի, լուսե-լուսե լիճ, ողբանվագ-ողբանվագ երաժշտություն,ողբաձայն-ողբաձայն երգ,ճերմակ-ճերմակ շոր, լացակումած-լացակումած աչքեր,լուսապսակ-լուսապսակ ճակատ:

Have you read The Tale of Peter Rabbit? It’s a very famous children’s
book, written by Beatrix Potter.
Beatrix was born in 1866. She and her brother kept many small
animals as pets – rabbits, hedgehogs, guinea pigs, mice, frogs and
even bats! They both liked to draw their pets, but Beatrix liked
drawing animals from her own imagination most. She also loved
exploring and drawing nature when they visited beautiful places like Scotland and the Lake District.
Beatrix was very smart, and studied archaeological artefacts, fossils and insects, but she was
especially interested in mycology – the study of mushrooms! She even wrote a scientific paper
about it, but women at that time couldn’t be scientists.
To earn some money, Beatrix started drawing cards with animals. She liked writing and illustrating letters too. One day, she wrote a letter to her friend’s son, and told the story of Peter Rabbit.
She decided to make the story into a book. The Tale of Peter Rabbit was published in 1902 – and it
was a great success! She wrote, illustrated and published many more books. She also created dolls,
painting books, games and other items based on her characters.
In 1905, Beatrix bought a farm in the Lake District. She learned about farming and bought more
farms and land to help preserve the landscape. She enjoyed country life very much, and was very
active in protecting the environment.
When Beatrix died, she left almost all her farms and land to the National Trust, a charity which
protects historic places and landscapes. You can even visit Hill Top Farm today, which is exactly like
it was when Beatrix lived there!
So if you haven’t read The Tale of Peter Rabbit, or other Beatrix Potter books, why not visit your local
library or bookshop today!

Exploring-Հետազոտում
mycology-սնկաբանություն
illustrating-նկարազարդող
preserve-պահպանել

ՇԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

Նախադասություն

291. Ա և Բ բառախմբերի տարբերությունը բացատրի՛ր: Ո՞ր բառախումբն ես նախադասություն համարում:

            Ա. Ջրի մի նա ամբողջ առանց դեգերել էր շաբաթ անապատում:
Ա-խմբում բոլոր բառերը սխալ հերթականությամբ են դասավորված :
Բ. Նա մի ամբողջ շաբաթ առանց ջրի դեգերել էր անապատում:

            Ա. Դիմավորեցին քարավանապետն ուխտավորին ուղտապանները ու     կատակով հյուծված:
Ա-խմբում բոլոր բառերը սխալ հերթականությամբ են դասավորված :
Բ. Քարավանապետն ու ուղտապանները կատակով     դիմավորեցին հյուծված ուղտավորին:
Ա. Դուրս գալ երկար սևամորուք ուխտավորի շտապեց հագուստով նեղ կիրճով քաղաքից մարդը:
Ա-խմբում բոլոր բառերը սխալ հերթականությամբ են դասավորված
Բ. Ուխտավորի երկար հագուստով սևամորուք մարդը           շտապեց նեղ կիրճով քաղաքից դուրս գալ:

292. Տրված բառախմբերը վերածի՛ր նախադասությունների՝ առանց փոխելու բառերի հաջորդականությունը: Բացատրի՛ր, թե ինչպե՞ս կատարեցիր աոաջադրանքը:

            Թշնամի, բանակ, շրջապատել, քաղաք:
            Մայրամուտ, արեգակ, պալատներ, կարմիր, ներկել:
            Փախստական, բարձրանալ, ժայռեր, մեկ, վրա:
            Այնտեղ, ժայռեր, մեջ, մարդիկ, իսկական, տներ, փորել:

Թշնամու բանակը շրջապատել էր քաղաքը:
Գոյականները հոլովել եմ:
Մայրամուտին արեգակը պալատները կարմիր էր ներկել:
Գոյականները հոլովել եմ:
Փախստականը բարձրացել էր ժայռերից մեկի վրա:
Գոյականները հոլովել եմ:
Այնտեղ ժայռերի մեջ մարդիկ իսկական տներ են փորել:
Գոյականները հոլովել եմ:

293. Բացատրի՛ր՝ ինչո՞ւ տրված բառախմբերը նախադասություններ չեն: Դրանք վերածի՛ր նախադասությունների:

            Նրանց քաղաքները հինգ հազար տարի առաջ են ստեղծվել:
Այս բառախումբը չի կարող նախադասություն համարվել առանց ստորոգյալի:
            «Բիբլիա» հայերեն թարգմանվում է «գիրք» :
Այս բառախումբը չի կարող նախադասություն համարվել առանց ստորոգյալի:

            Հին դարերում Հյուսիսային Աֆրիկայում մի քանի քաղաքակրթություններ          իրար բախվեցին:
Այս բառախումբը չի կարող նախադասություն համարվել առանց ստորոգյալի:

Եգիպտացիներից հետո այդ երկրում փյունիկցիները՝ հին աշխարհի հիմնական  առևտրականներն ու ծովագնացները էին գալիս:
Այս բառախումբը չի կարող նախադասություն համարվել առանց ստորոգյալի:
            Կարթագենը Հռոմի գլխավոր ախոյանն էր դարձել:
Այս բառախումբը չի կարող նախադասություն համարվել առանց ստորոգյալի:
            Փյունիկցիները Վասկո դե Գամայից երկու հազար տարի առաջ հարավից           Աֆրիկան էին նավարկում:
Այս բառախումբը չի կարող նախադասություն համարվել առանց ստորոգյալի:

294. Փորձի՛ր բացատրել, թե ի՞նչ է նախադասությունը:
Նախադասություն բառերի դասավորվածություն է, որը արտահայտում է իմաստ և կազմված է ենթակայից և ստորոգյալից:

295. Տրված տեքստում նախադասություններն առանձնացրո՛ւ (սկսի՛ր մեծատառով, վերջակետերը դի՛ր):

Եզոպոսի առակներից մեկում այսպիսի բան է պատմվում՝ «ընկերոջից շատ ձուկ որսալու համար մեկը պղտորում է ջուրը»:Հավանաբար այդտեղից էլ առաջացել է «պղտոր ջրում ձուկ որսալ» արտահայտությունը: Դա գործածվում է խառնաշփոթ դրություն ստեղծող ու դրանից օգուտ քաղող մարդու մասին: