Заметки

Մաս Առաջին

Ամերիկացի նավապետ կապիտան Հուլը, հաճախ էր դուրս գալիս կետորսության: Նավապետ Հուլին ուղեկցում էր մի պատանի՝ Դիկ Սենդը: Դիկ Սենդը տասնհինգ տարեկան նավաստի էր՝ որբ տղա,ով չորս տարեկանում սովորել էր գրել և կարդալ Նյու Յորքի նահանգի դպրոցներից մեկում: Ութ տարեկանում մեծ սեր ունենալով ծովային կյանքի հանդեպ, սկսում է աշխատել մի փոխադրանավի վրա և սովորում նավաստու գործը: Նավապետ Հուլի ուշադրությունը գրավում է այն ժամանակ, երբ որպես փոքրավոր աշխատում էր մի առևտրական նավի վրա: Հուլը տղային ծանոթացնում է նավատեր Ջեյմս Ուելդոնի հետ: Ջեյմս Ուելդոնը «Պիլիգրիմ» նավի նավատերն է, որի նավապետն էր Հուլը: Ջեյմս Ուելդոնը շատ է սիրում տղային և օգնում ուսման հարցում ՝ կրթության ուղարկելով Սան Ֆրանցիսկո:

Պիլիգրիմի նավատիրոջ կինը՝ տիկին Ուելդոնը, նրա հինգ տարեկան որդին ՝Ջեկը և ազգականերից մեկը որին կուզեն Բենեդիկտ էին անվանում ,գտնվում էին Օքլենդում: Ջեյմս Ուելդոնը, որը առևտրական գործերով երբեմն ստիպված էր լինում Նոր Զելանդիա մեկնել ,նրանց երեքին էլ բերել էր իր հետ:

Կարդալ ավելին

1. Դուրս գրիր քեզ դուր եկած հատվածը, ընտրությունդ հիմնավորիր։ 
   — Հը՞, ո՞նց ես, որդիս, էլ ի՞նչ է մընում,
   Քու խոսքովն են ողջ նըստում–վեր կենում։
   — Հա՛, մեծ եմ, հայրիկ, նազիր եմ ահա,
   Բայց ի՞նչ անես որ… էսպես չի մընա…
   
   Իմ դուրը այս պահի մեչ գալիս է այն, որ նրան սկսել են հարգել:
   
2. Համաձա՞յն ես հեղինակի հետ, պատասխանդ պատճառաբանիր։ 
   
   Այո, ես համաձայն եմ հեղինանկի հետ։Ես համաձայն եմ, որովհետև այս աշխարում ոչինչ հավերժական չէ: Մի, որ կարող էս մի իշխան լինել, մյուս օրը ծառա:
3. Ինչպես կբացատրես այս տողերը․ 
   
   Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա-
   Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,
   Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա։—
   Այն, է որ միշտ կարող է հակառակ կարծիք լինել,հակառակ տեսակետ

• Դեղինով նշված ածականները դրեք համեմատության աստիճաններով։
  ուժեղ,հեռու , վիթխարի, չնչին:
  Ուժեղ-ուժեղ մարդ(դրական աստիճան),ավելի ուժեղ(բաղդատական աստիճան),Ուժեղագույն,ամենաուժեղ(Գերադրական)
  հեռու-հեռու ճանապարհ-դրական աստիճան,ավելի հեռու-բաղդատական աստիճան,ամենահեռու-գերադրական:
  վիթխարի-վիթխարի հսկա-դրական աստիճան,ավելի վիթխարի-բաղդատրական աստիճան,ամենավիթխարի-գերադրական աստիճան
  չնչին-չնչին մարդ-դրական աստիճան,ավելի չնչին-բաղդատական աստիճան,ամենաչնչին-գերադրական
  
• Մոխրագույնով նշված բառերի ածանցներն առանձնացրեք, դրանցով նոր բառեր կազմեք։
  մարդուկներ,բազմություն,անթիվ, անքանակ:
  Մարդկություն,կենդանիներ,բազմագույն,բարիություն,անգրագետ,անտեր

1-ին մաս

Ամէն օր դասերէն յետոյ,  փորքրիկ Վաչիկը իրենց ուլիկները կը տանէր մօտակայ սար եւ կ’արածէր:

Երբ ուլիկները իրենց գլուխները կը ծռէին խոտ ուտելու, Վաչիկը իր գրպանէն կը հանէր գիրքը եւ կը սկսէր ընթերցել: Այդ օրը ուլիկներէն մէկը՝ Չալիկը, հեռացաւ հօտէն եւ գնաց ժայռի մը ետեւ խոտ ուտելու: Սակայն անմիջապէս վերադարձաւ:

— Մէէ՜….

Փոքրիկ հովիւը հասկցաւ, որ Չալիկը վախցած է, ուստի գնաց տեսնելու, թէ ինչ կար ժայռին ետեւը:

Տղան այնտեղ տեսաւ արծիւ մը՝ փորին վրայ փռուած, թեւերը լայն բացած: Անոր մէկ թեւէն արիւն կը հոսէր:

Փոքրիկ հիվիւը անմիջապէս կապեց վէրքը, եւ արծիւին պառկեցուց խոտին վրայ: Արծիւը բացաւ կտուցը. ծարաւ էր:  Վաչիկը ջուր տուաւ անոր եւ քնքուշօրէն շոյեց գլուխը, թեւերը: Ան մէկ շաբաթ խնամեց արծիւին: Արծիւին վէրքը բուժուեցաւ: Եւ օր մը ան լայն բացաւ թեւերը ու սաւառնեցաւ դէպի երկինք:

2-րդ մաս

-Կը ճախրի՜,- ծափ տուաւ Վաչիկը:

— Մէ՜,մէ՜, մէ՜,- ուրախացան ուլիկները:

Չալիկը մօտեցած էր հովիւին եւ կը քսուէր անոր ոտքերուն.ան եւս ուրախ էր:

Անկէ յետոյ Վաչիկը երբեմն սեւ կէտ մը կը տեսնէր երկինքը:

-Գիտե՞ս, Չալիկ,- ժպտելով կ’ըսէր ան ,- արծիւն է. կը հսկէ մեզ. արծիւը սրատես է:

Ամառ էր: Ուլիկները նորէն կ’արածէին, իսկ Վաչիկը մուշ-մուշ քնացած էր փափուկ խոտերուն վրայ: Յանկարծ աղմուկ մը լսուեցաւ, կարծես գաւազանով ժայռին կը զարնէին:

Վաչիկը աղմուկէն արթնցաւ ու շուրջը նայեցաւ.ժայռին վրայ ահագին օձ տեսաւ, որուն գլուխը ջախջախուած էր: Յետոյ տեսաւ արծիւը, որ կտուցը կը սրփէր խոտերուն.ան ամէն ինչ հասկցաւ…

Վաչիկը գրկեց արծիւը ու շոյեց անոր թեւերը, մէջքը…

Իսկ Չալիկը կը մայէր.

-Մէ՜, մէ՜….

Բառեր

Ուստի.- հետեւաբար, այն պատճառով:

Քնքուշօրէն.- նրբօրէն, քնքուշ.-փափուկ:

Խնամել.- հոգ տանիլ:

Սաւառնիլ.-թեւերը լայն բացած թռչիլ:

Ճախրիլ.- պտոյտներ կատարելով թռչիլ:

Սրատես.-  սուր տեսողութիւն ունեցող, հեռատես:

Ջախջախել.- զօրաւոր հարուածով
                      (զարնելով) փշրել:

‘Guess what I saw at 7 o’clock this morning when I
was walking to school on Hassan Street?’
‘I don’t know. Tell me.’
‘I was halfway along the street when I saw a huge parade coming towards
me. The Russian circus was coming to town.
‘First there were three white elephants, with two children riding on each of
them.
‘Then there were four tall giraffes, and they each had one woman rider.
‘Then came the clowns. Two in a funny car and three were running behind it.
‘Last of all, there two big, clear balls. Each with a clown inside and one
balancing on top.
‘So, Karim, how many people were there on Hassan Street going to school
at 7 o’clock today?’
‘Mmm. Hold on! I need time to think. You saw a lot of people.’

1.Write down all the verbs in the past tens.
Saw, was walking, was coming ,came ,were running

Երկրի Հեր Երկիր մոլորակի ձևի և չափերի մասին պատկերացումները հնագույն ժամանակներում եղել են շատ պարզունակ:

Երկրի գնդաձևության գաղափարը տրվել է դեռես մ.թ.ա. 6-5-րդ դարե­րում հայտնի փիլիսոփա Պյութագորասի կողմից, իսկ հետագայում (մ.թ.ա. 3-2-րդ դար) Արիստոտելը տվեց գնդաձևության ամենապարզ ապացույցը: Նա ուշադրություն դարձրեց այն հանգամանքին, որ Լուսնի վրա ընկնող Երկրի ստվերն ունի շրջանագծի ձև:

Միջին դարերում Երկրի գնդաձևության գաղափարը մոռացության մատնվեց: Այնինչ Հայաստանում դեռևս 7-րդ դարում Անանիա Շիրակացու հայտնի «Աշխարհացույցի» հիմքում դրված էր Երկրի գնդաձևության գաղափարը:

1522 թ. Ֆերնան Մագելանի շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը դար­ձավ Երկրի գնդաձևության առաջին իրական ապացույցը:

Երկրի գնդաձևության վերջնական և տեսանելի ապացույցը տիեզերանավերից կատարված լուսանկարներն են:

Երկրի չափերը: Մինչև երկրի չափերին անցնելր՝ ծանոթանանք Երկ­րի առանցք և բևեռներ տերմիններին: Երկրի առանցքն այն երևակայական գիծն է, որն անցնում է նրա կենտրոնով, և որի շուրջը պտտվում է Եր­կիրը: Երկրի առանցքի երկու հակադիր կետերը, որոնք հատվում են նրա մակերևույթի հետ, կոչվում են բևեռներ:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Երկիրն իրական գունդ չէ, այլ՝ բևեռներից սեղմված է:

Երկրի ամենամեծ շրջագիծը, որը երկիրը բաժանում է երկու հավա­սար մասերի, կոչվում է հասարակած, որի երկարությունը մոտ 40000 կմ է: Հասարակածին զուգահեռ տարված երևակայական շրջագծերը կոչ­վում ես զուգահեռականներ, իսկ Երկրի բևեռներով անցնող ե- րեակայականկիսաշրջագծերը միջօրեականներ:

Ինչպես միջօրեականները, այնպես էլ զուգահեռականները գլոբուսի և քարտեզի վրա նշվում են աստիճաններով: Բնականաբար, 0⁰-ի զուգահեռականը հասարակածն է, իսկ հետաքրքիր է, թե ո՞րն է 0⁰-ի միջօրեականը:

Միջազգային համաձայնությամբ՝ Լոնդոնի մոտ գտնվող Գրինվիչի աստղադիտարանի վրայով անցնող միջօրեականն ընդունվել է որպես զրո­յական կամ գլխավոր միջօրեական: Ընդունված է գլխավոր մի­ջօրեականով և դրա հակառակ կողմով անցնող 180⁰-ի միջօրեականով երկրագունդը բաժանել արևելյան և արևմտյան կիսագնդերի:

Միջօրեականների ու զուգահեռականների միմյանց հետ հատումից առաջացած ցանցը կոչվում է աստիճանացանց:

Աստիճանացանցի օգնությամբ որոշում են որևէ օբյեկտի՝ քաղաքի, գյուղի, տվյալ վայրի կամ օվկիանոսում լողացող նավի «հասցեն»՝ աշ­խարհագրական կոորդինատները գլոբուսի կամ քարտեզի վրա: Աշխարհագրական կոորդինատներն են աշխարհագրական լայնությու­նը և երկայնությունը:

Աշխարհագրական լայնությունր ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը հասարակածից դեպի բեեռներ՝ աստիճան­ներով արտահայտված:

Աշխարհագրական լայնությունր լինում է հյուսիսային (հս. լ.), և հա­րավային (հվ. լ.):

Օրինակ՝ Երևանը գտնվում է հս. լ. մոտ 40⁰ զուգահեռականի վրա: Սա­կայն այդ լայնության վրա կան բազմաթիվ այլ քաղաքներ: Հետեաբար՝ անհրաժեշտ է իմանալ նաև մյուս կոորդինատը՝ աշխարհագրական եր­կայնությունը:

Աշխարհագրական երկայնությունը ցույց է տալիս Երկրի մակերևույթի որևէ կետի հեռավորությունը սկզբնական մի­ջօրեականից դեպի արևելք կամ արևմուտք՝ աստիճաններով արտահայտ­ված:

Աշխարհագրական երկայնությունր լինում է արևելյան (արլ. ե.) ե արևմտյան (արմ. ե.): Օրինակ՝ Երեանը գտնվում է արլ. ե. 44,5⁰ միջօրեականի վրա:

Այսպիսով՝ Երևանի աշխարհագրական կոորդինատներն են հս. լ. 40⁰ ե արլ. ե. 44,5⁰, այսինքն՝ Երևանը գտնվում է դրանց հատման կետում: Քարտեզ: Ունենալով պատկերացում Երկրի ձևի ու չափերի, դրա վրա գտնվող օբյեկտների մասին, ինչպես նաև՝ դրանք ավելի կիրառական դարձնելու համար, անհրաժեշտություն է առաջացել երկրագունդը կամ նրա առանձին մասերը պատկերել թղթի կամ որևէ հարթության վրա, ինչն անվանել են աշխարհագրական քարտեզ:

Տարբեր քարտեզներից կազմված գիրքը կոչվում է ատլաս:

Գլոբուս: Երկրագնդի մանրակերտը կոչ­վում է գլոբուս, որր լատիներեն նշանակում է գունդ: Գլոբուսը հնարավորու­թյուն է տալիս երկրագունդը տեսնելու ամ­բողջությամբ :

Առաջին հաջողված գլոբուսը պատրաս­տել է գերմանացի աշխարհագետ Մարտին Բեհայմը 15-րդ դարում:

Առաջին հայատառ գլոբուսը պատրաստվել է Վիեննայի Մխիթարյան Միաբանությու­նում 1850 թ. և գտնվում է Միաբանության թանգարանում:

Ինքնաստուգում

1. 1000000, 3685, 428883, 2560, 785555554  թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 5-ի։ 2560, 3685,1000000:
2. 2052, 12557, 1470, 256403  թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 2-ի։ 2052, 1470
3. 100000000000000000, 25008, 15760, 154062  թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 10-ի։100000000000000000,15760:
4. 10006, 400005, 100, 1224,  400004  թվերից  առանձնացրեք  նրանք, որոնք  բաժանվում են 3-ի։ 400005, 1224:
5. 3033, 12004, 1972, 829, 1020006  թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 9-ի։ 3033,1020006
6. 220000, 1004, 1051, 2000924, 5011062 թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 4-ի։ 220000,1004,2000924
7. Օգտագործելով բաշխական օրնեքը ՝ հաշվե՛ք առավել հարմար եղանակով․

106‧58-106‧48=(58-48)*106=1060

104·25+104·35+104·40=(25+35+40)*104=40.000

8. Օգտագործելով բաժանման հատկությունները՝ հաշվե՛ք առավել հարմար եղանակով․

(250+4500):50=50+900=950

(490·200):70=7×200=1400

9.Հաշվեք արտահայտության արժեքը կիրառելով բաշխական օրնեքը․

60‧(12+38)=3000

10.Աստղանիշը փոխարինիր թվանշաններով այնպես, որ ստացված թիվը բաժանվի 3-ի․

 3000018

11. Աստղանիշը փոխարինիր թվանշաններով այնպես, որ ստացված թիվը բաժանվի 9-ի․

40211

Я услышал, как мама сказала кому-то в коридоре:
– Тайное всегда становится явным.
И когда она вошла в комнату, я спросил:
– Что это значит, мама: „Тайное становится явным?”
– А это значит, что если кто-то поступает нечестно, всё равно про это узнают, и будет ему стыдно, и он будет наказан, – сказала мама. – Понял? Ложись спать! Я почистил зубы, лёг спать, но не спал, а всё время думал, как же так получается. И я долго не спал, а когда проснулся, было утро, папа был уже на работе, и мы с мамой были одни. Я опять почистил зубы и стал завтракать. Мама принесла тарелку манной каши.
– Ешь! – сказала мама. – Безо всяких разговоров!
Я сказал:
– Видеть не могу манной каши!
Но мама закричала:
– Посмотри, на кого ты стал похож! Совсем худой! Ешь. Ты должен
поправиться.
Я сказал:
– Не могу.
Тогда мама села со мной рядом, обняла меня за плечи и ласково спросила:
– Хочешь пойдём с тобой в Кремль?
Ну ещё бы… Я не знаю ничего красивее Кремля. Там так много интересного. Поэтому я быстро ответил маме:
– Конечно, хочу в Кремль! Даже очень!
Тогда мама улыбнулась.
– Ну вот, съешь всю кашу, и пойдём. А я посуду вымою. И мама ушла на кухню. А я остался один с кашей. Попробовал – ну, невозможно есть! Тогда я подумал, что, может быть, сахару не хватает. Посыпал песку, – попробовал…Ещё хуже стало. Тогда я взял и налил в кашу воды. Но всё равно было невкусно. И тут я вспомнил, что у нас есть горчица. Я взял и вылил в кашу всю баночку, а когда немного попробовал, у меня сразу глаза на лоб полезли и остановилось дыхание. И я, наверное, потерял сознание, потому что взял
тарелку, быстро подбежал к окну и вылил кашу на улицу. Потом вернулся и сел за стол.
В это время вошла мама. Она посмотрела на тарелку и обрадовалась.
– Ну, что за Дениска! Молодец! Всю кашу съел. Ну, вставай, одевайся, идём на прогулку в Кремль! – И она меня поцеловала.

потерять сознание – կորցնել գիտակցությունը
глаза на лоб полезли – աչքերը ճակատը թռան
остановилось дыхание – շունչը կտրվեց

Найдите в тексте антонимы данных слов.
Вышла-вошла, вставай-садись, заснул-проснулся, вечер-день, толстый-худой, похудеть-потолстеть, вкусно-невкусно.
Найдите лишнее слово.
1. тарелка, ложка, блюдо, каша 3. соль, перец, горчица, торт
2. суп, шляпа, котлеты, сосиски 4. концерт, завтрак, обед, ужин

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Как мама объяснила выражение „тайное становится явным”? Мама сказала, что если кто-то делает что-то нечестное это становится явным

2. Что надо было съесть Денису на завтрак? Денису надо было покушать кашу

3. Как мама уговаривала Дениса съесть кашу? Мама сказала Денису, что если он покушает всю кашу, они пойдут в Кремль.

4. Как Денис пытался съесть кашу? Что он в неё добавил? Денис добавил в кашу сахар, воду и горчицу

5. Что сказала мама, когда вошла в комнату?Мама сказала

—Какой ты молодец Денис

Ответьте на вопросы.
1. Правильно ли поступил Дениска?Нет

2. Что бы вы сделали на его месте?Я бы попытался как можно быстрее Съель эту кашу

3. Из чего обычно состоит ваш завтрак? Из пилипийиних яйц

4. Чем, по вашему мнению, закончится эта история?История закончится тем, что мама узнает, что Денис не сель кашу
Согласны вы с тем, что..
1. Дениска любил манную кашу.Нет!

2. Мама обещала повести Дениску в
Кремль.Да!

3. Дениска съел всю кашу.Нет!

4. Папа завтракал вместе с Дениской.Нет!