Рубрика: 2021-2022 ուստարի

Երկրագնդի վրա կենդանի օրգանիզմներից են բույսերը և կենդանինե­րը: Բացի դրանցից՝ կան փոքր, մանր օրգանիզմներ՝ մանրէներ, որոնց մեծ մասը բակտերիաներն են: Կան նաև սնկեր: Բակտերիաները և սնկերը տարածված են գրեթե ամենուրեք՝ մյուս կենդանի օրգանիզմների հետ կազմելով կենսոլորտը:

Բակտերիաներ: Մանրէներն այնքան փոքր են, որ անզեն աչքով տե­սանելի չեն: Դրանք տեսանելի են դառնում միայն խոշորացնող սարքերի օգնությամբ: Հոլանդացի վարպետ և բնագետ Անտոնի վան Լևենհուկը, այդպիսի մի պարզ սարք ստեղծելով, բացահայտեց մանրէները: Մանրէների մի մեծ մասը բակտերիաներն են: Դրանք պարզունակ միաբջիջ օրգանիզմներ են, որոնք սնվում, շարժվում, կիսվում և բազմանում են, օժտված են նաև այլ հատկություններով:

Բակտերիաները տարբեր ձևի են՝ ցուպիկաձև, գնդաձև, ստորակետաձև, պարուրաձև և այլն: Այդ ձևն ապահովվում է որոշա­կի լավ արտահայտված արտաքին կառույցով, որը շրջապատում է բակ­տերիան: Նման կառույցը նաև պաշտպանում է բակտերիան միջավայրի տարբեր անբարենպաստ գործոններից, օրինակ՝ սուր առարկաներից, բարձր ջերմաստիճանից կամ ճնշումից, քիմիական տարբեր նյութերից: Բակտերիաները շատ կայուն են:

Բակտերիաների միջև կան նաև գույնի, չափսի և այլ տար­բերություններ: Բակտերիաների մեծ մասն անգույն է:

Բակտերիաներն ունեն սնման տարբեր եղանակներ. մի դեպքում իրենք են առաջացնում օրգանա­կան նյութեր, մյուսում՝ օգտվում են պատրաստի նյութերից: Հո­ղում բակտերիաները շատ են (1 գրամ հողում կարող են գտնվել միլիոնավոր բակտե­րիաներ):

Բակտերիաների առանձնահատկություններից է արագ կիսումը, որի հաշվին նրանց թվաքանակր մեծ է:

Բակտերիաների մի մասը մեծ օգուտ է տալիս բնությանը: Դրանք նպաստում են որոշ բույսերի աճին և զարգացմանը, կենդանիների և մար­դու սննդառությանը։ Սակայն բակտերիաների մյուս մասը փչացնում է տարբեր պիտանի առարկաներ, բույսերում, կենդանիներում և մարդու օր­գանիզմում առաջացնում տարբեր հիվանդություններ: Այդ բակտերիանե­րը վնասակար են:

Բակտերիաների մասին գիտությունը ընդգրկված է մանրէաբանութ­յունում:

Սնկեր: Սնկերն ավելի մեծ չափերի են հասնում, քան բակտերիաները: Ունեն տարբեր ձևեր: Սնկերի մեծ մասը բազմաբջիջ է: Սնկերի մարմինը կազմված է թելերից: Որոշ սնկերում տարբերում են նաև գլխիկ և ոտիկ: Դրանք գլխարկավոր սնկեր են։

Սնկերը ևս ունեն լավ արտահայտված արտաքին կառույց, սնվում են, շնչում, բազմանում, օժտված են կենդանի օրգանիզմների այլ հատկու­թյուններով: Նրանք ունեն շատ նմանություններ բույսերի և կենդանիների հետ: Սնկերը սնվում են պատրաստի օրգանական նյութերով:

Սնկերը մեծ դեր են կատարում բնության մեջ: Սնկերի մի մասն ապ­րում է ծառերի տակ, ծառերի արմատներին մոտ և փոխազդում նրանց հետ՝ տալով և ստանալով պիտանի նյութեր, օգնելով մեկր մյուսի աճին և զարգացմանը: Դա օգտակար կապ է:

Գլխարկավոր սնկերի թվում կան ուտելի սնկեր: Դրանցից են սպիտակ սունկը, կեչասունկը, յուղասունկը, շամպինիոնը, աղվեսասունկը:

Սակայն կան այնպիսիները, որոնք թունավոր են և վնաս են հասցնում բույսերին և կենդանիներին, մարդուն: Որոշ սնկեր հարուցում են նաև տար­բեր հիվանդություններ:

Սնկերի մասին գիտությունն անվանվում է սնկաբանություն:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ գիտեք բակտերիաների և սնկերի մասին: Ի՞նչ օրգանիզմներ են դրանք:
   Կենդանի օրգանիզմներ:Բակտերիաները լինում են տարբեր՝ օգտակար և վնասակար:Սնկերը լինում են ընպելի և թունավոր:Սնկերի մեծ մասը բազմաբջիջ է: Սնկերի մարմինը կազմված է թելերից: Որոշ սնկերում տարբերում են նաև գլխիկ և ոտիկ: Դրանք գլխարկավոր սնկեր են։
2. Ո՞վ է բացահայտել բակտերիաները, ի՞նչ սարքի օգնությամբ:
   Անտոնի վան Լևենհուկը:Խոշորացնող սարքի շնորհիվ:
3. Ինչի՞ հաշվին են բակտերիաները պաշտպանվում միջավայրի անբենպաստ գործոններից:
   Բակտերիաները տարբեր ձևի են՝ ցուպիկաձև, գնդաձև, ստորակետաձև, պարուրաձև և այլն: Այդ ձևն ապահովվում է որոշա­կի լավ արտահայտված արտաքին կառույցով, որը շրջապատում է բակ­տերիան: Նման կառույցը նաև պաշտպանում է բակտերիան միջավայրի տարբեր անբարենպաստ գործոններից:
4. Բակտերիաների սնման ի՞նչ եղանակներ գիտեք:
   Բակտերիաներն ունեն սնման տարբեր եղանակներ. մի դեպքում իրենք են առաջացնում օրգանա­կան նյութեր, մյուսում՝ օգտվում են պատրաստի նյութերից:
5. Ինչո՞ւմն է բակտերիաների դերը բնության մեջ և մարդու կյանքում:
   Բակտերիաների մի մասը մեծ օգուտ է տալիս բնությանը: Դրանք նպաստում են որոշ բույսերի աճին և զարգացմանը, կենդանիների և մար­դու սննդառությանը։ Սակայն բակտերիաների մյուս մասը փչացնում է տարբեր պիտանի առարկաներ, բույսերում, կենդանիներում և մարդու օր­գանիզմում առաջացնում տարբեր հիվանդություններ:
6. Ի՞նչ գիտեք սնկերի և ծառերի փոխադարձ կապի մասին:
   Սնկերի մի մասն ապ­րում է ծառերի տակ, ծառերի արմատներին մոտ և փոխազդում նրանց հետ՝ տալով և ստանալով պիտանի նյութեր, օգնելով մեկր մյուսի աճին և զարգացմանը:
7. Որո՞նք են ուտելի սնկերը: Իսկ որո՞նք են թունավոր:
   

Գլխարկավոր սնկերի թվում կան ուտելի սնկեր: Դրանցից են սպիտակ սունկը, կեչասունկը, յուղասունկը, շամպինիոնը, աղվեսասունկը:

Սակայն կան այնպիսիները, որոնք թունավոր են և վնաս են հասցնում բույսերին և կենդանիներին, մարդուն:

8.Հիվանդածին բակտերիաներ կա­րող են տարածվել բերանում, հան­գեցնել բորբոքման: Այդ պատճա­ռով խորհուրդ է տրվում ամեն օր մաքրել ատամները: Ին­չո՞ւ, փորձեք հասկանալ և բացատ­րել:
Ատամները պետք է մաքրել ամեն օր, քանի որ բերանի մեջ հավաքվում են շատ բակտերիաներ, որոնք կարող են վնասել Ձեր օրգանիզմին:Կարող է առաջացնել լնդի բորբորքում կամ հիվանդություն:Հաց ուտելուց այդ բակտերիաները եթե Ձեր ստամոքսի մեջ մտնեն կարող են առաջացնել տարբեր տեսակի հիվանդություններ:Բակտերիաները նաև առաջացնում են կարիես:

Мой отец уехал работать в деревню. Мама сказала:
– Когда запахнет весной, мы тоже поедем.
А я и не знаю, чем пахнет весна. Не запомнил с прошлого года. Вот стало солнышко пригревать, сосульки плачут на крышах. Небо высокое и голубое.
Я говорю:
– Пахнет весной?
– Нет, – отвечает мама. – Весна только ещё улыбнулась. Рано!
Вот уже снег сделался грязный. Воробьи щебечут целыми днями. Я говорю:
– Пахнет весной?
– Нет, – отвечает мама.– Весна ещё только голос подаёт. Рано!
Наконец, растаял в городе почти весь снег, стало тепло. На улице весенние цветы продают. Мама купила букет подснежников. Понюхала их и говорит:
– Вот теперь настоящей весной пахнет. Пора ехать. Я тоже понюхал.
Оказалось, пахнут подснежники совсем не цветами. И не зелёной травой. Обыкновенной землёй пахнет весна.

Задания.

а) Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Когда мальчик должен был поехать в деревню?
Когда запахнет весной

2. Что сказала мама, когда пригрело солнце и начали таять сосульки?
Мама сказала, что еще рано.

3. Когда мама сказала, что запахло весной?
Когда понюхала подснежники
б) А как вы думаете, когда наступает настоящая весна?
Когда уже тепло бывает.

Составьте словосочетания:
Ветер, небо, цветы, трава, подснежник, погода.
Ветер сильный,небо голубое,цветы красивые,трава зеленая,подснежники маленькие,погода чудесная.
Составьте и запишите предложения из данных слов.
1. Наступить, весна. Наступила весна.
2. Дни, теплее, стать. Дни теплее стали.
3. Весенний, солнце, зиму, прогнать.Весеннее солнце зиму прогнало
4. Снег, на полях, растаять. Снег на полях растаял.
5. Из дальних, прилететь, перелётный, стран, птицы. Из дальних стран прилетели перелетные птицы
6. Снять, зимнюю, люди, одежду. Люди зимнюю одежду сняли.

Ապրիլի 9-ին մենք գնացել ենք մուշուրբայագործի մոտ (Էդիկ Ժամկոչյանը), որը միակ վարպետն է, որը կարողանում է պատրաստել կլկլան բաժակ (Գյումրի երկրորդ խորհրդանիշն է):

Այդ բաժակը տարբերվում է ուրիշ բաժակներից իր յուրահատուկ ձայնով:Երբ, որ դրանով խմում ես, դրանից գալիս է ծիծաղելի կլկլոց:Ես բախտ ունեցա և խմեցի այդ բաժակից, այդ կլկլոցը շատ ծիծաղելի է:Շատ զվարճալի էր:

Բարի լուսի զանգեր զարկին
Զընգզընգալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ.
Լուսը բացվեց մեր աշխարհքին
Ճըղճըղալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։

Հովտում առուն խոխոջում է
Գըլգըլալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ.
Քամին բարակ շընկշընկում է
Զըլզըլալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։

Կռունկն եկավ երամ կապած
Կըռկըռալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ,
Կաքավ քարին տաղ է կարդում,
Կըղկըղալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։

Հարսն ու աղջիկ հանդերն ելան
Շորորալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ.
Ծղկանց բուրմունքն անմահական
Սըլսըլալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։

Առաջադրանքներ

1. Բանաստեղծության մեջ ընդգծված բառերը դրեք ուղիղ ձևով և դրանցով կազմեք նախադասություններ։
   Սլսլան-Ծաղիկները բուրմունք սլսլում է ամբողջ դաշտով:Շորորալ-Ես շորորալով գալիս եմ:Կռկռալ-Ագռավները կռկռում են:Կարդալ-Ես գիրք եմ կարդում:Շնկշնկալ-Քամին շնկշնկում է:Զնգզնգալ-Զանգակները զնգում են:Խոխոջել-Ջրվեժը խոխոջում է:
2. Յուրաքանչյուր քառատողում կա երկուական ենթակա, գտեք դրանք, դուրս գրեք և գրեք, թե ինչ են դրանք անում։
   Հարսն ու աղջիկը-Հարսն ու աղջիկ հանդերն ելան Շորորալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ:
   Կռունկ-Կռունկն եկավ երամ կապած
   Կըռկըռալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ:
   Կաքավ-Կաքավ քարին տաղ է կարդում,
   Կըղկըղալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։
   Առուն-Հովտում առուն խոխոջում է
   Գըլգըլալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ:
   Քամին-Քամին բարակ շընկշընկում է
   Զըլզըլալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։
   Լուսի-Բարի լուսի զանգեր զարկին
   Զընգզընգալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ
   Լուսը-Լուսը բացվեց մեր աշխարհքին
   Ճըղճըղալեն անո՜ւշ, անո՜ւշ։
3. Կարդացեք բանաստեղծությունը 5 անգամ, ի՞նչ ձայներ եք լսում, ի՞նչ գույներ եք տեսնում բանաստեղծության մեջ։
   
   Բանաստեղծությունը կարդալիս ես լսում եմ թռչունների ծլվլոց, առվի խոխոջը,քամու շնկշնկոցը, զանգակների զնգոցն եմ լսում :Ես բանաստեղծության մեջ տեսնում եմ կապույտ,դեղին,կանաչ,սպիտակ,կարմիր :Բանաստեղծությունը կարդալիս բնությունն եմ տեսնում:

– Бабушка, а бабушка, как мне весну нарисовать? – спрашивает Галя. – Зима белая, лето зелёное, осень жёлтая. А вот какую взять краску, чтобы весну нарисовать?
– А ты выйди да посмотри, какое у весны лицо.
Галя вышла во двор и смотрит. На земле лежит снег, но не такой, как в декабре: снег на земле тёплый, розовый, а на деревьях вот-вот лопнут толстые розовые почки.
– Значит, весна розовая! – обрадовалась Галя. Но тут поплыли по небу облака и закрыли солнце. И всё сразу потемнело. Но вдруг солнце опять выглянуло, звонко закричали воробьи.
– Бабушка, бабушка! – закричала Галя, вернувшись домой.
– Бабушка, ну скажи, как мне весну нарисовать?
– Её не нарисуешь на одной картине, – ответила бабушка. – Она разноцветная, переменчивая, она всегда новая.

Вопросы.
1. О чём спросила бабушку Галя?

Бабушка, а бабушка, как мне весну нарисовать? – спрашивает Галя

2. Почему Галя подумала, что веснарозовая?

Галя вышла во двор и смотрит. На земле лежит снег, но не такой, как в декабре: снег на земле тёплый, розовый, а на деревьях вот-вот лопнут толстые розовые почки.

3. Почему Галя не нарисовала весну розовой?

Её не нарисуешь на одной картине она разноцветная,

4. Что ответила Гале бабушка?

-Её не нарисуешь на одной картине, – ответила бабушка.

5. А что бы вы, ребята, посоветовали Гале?

Не рисовать весну.

6. Как нарисовать весну?

Весной бывает холодно, тепло, снежно и дождливо.

Допишите окончания.
Зима белая , лето зелёное , осень жёлтая . Толстые розовые почки на деревьях вот-вот лопнут. Облако закрыли яркое солнце. Весна разноцветная, переменчивая она всегда новая.