Автор: Մհեր Բարսեղյան

Բազմապատկումն ու բաժանումը ավելի բարձր կարգի գործողություններ են, քան գումարումն ու հանումը:

Արտահայտության արժեքը հաշվելիս նախ կատարվում ենք բարձր կարգի գործողությունները գրված հերթականությամբ, ապա ` ցածր  կարգի

գործողությունները:

Օրինակ.

	2	1	3
1258	+ 2544	: 4	—   242	=1652

1)-	2	5	4	4	4				2)	+	1	2	5	8		3)	—	1	8	9	4
	2	4			6	3	6					6	3	6					2	4	2
	—	1	4								1	8	9	4				1	6	5	2
		1	2
		—	2	4
			2	4
				0

Առաջադրանքներ

Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը

    32409-8050:7=31259

			1)	8	0	5	0	:	7							2)	3	2	4	0	9
				7					1	1	5	0				—		1	1	5	0
				1	0												3	1	2	5	9
					7
					3	5
					.3	5

    4078·8-204:2+888:4=32522

	1)		4	0	7	8				2)	2	0	4	:	2
		X				8					2				1	0	2
		3	2	6	2	4					…	…	4
													4
	3)	8	8	8	:	4							…
		8				2	2	2		4)	1	0	2			5)	3	2	6	2	4
		…	8							+	2	2	2			—			1	0	2
			8								3	2	4				3	2	5	2	2
			….	8
				8
				…

    250•70-720։3+625 =16635

1)		2	5	0		2)	7	2	0	:	3				3)			6	2	5
	x		7	0			6				2	4	0		+			2	4	0
		…	…	…			1	2										8	6	5
1	7	5	…	…			1	2					+
..1	7	5	0	0
4)	1	7	5	0	0
—			8	6	5
	1	6	6	3	5

    300 • 9 + 300 – 99=2901

	3	0	0			2	7	0	0				3	0	0	0
	x		9			+	3	0	0			—			9	9
2	7	0	0			3	0	0	0				2	9	0	1

2545+724·5=3264

		1)	2	5	4	5		2)	3	2	6	9
			+	7	2	4			—			5
			3	2	6	9			3	2	6	4

42588:7-205·6+960:3=4524

	1)	2	0	5		2)	4	2	5	8	8	:	7										:	3
		X		6			4	2					6	0	8	4								3	2	0
	1	2	4	0			0	0	5	8
									5	6
									0	2	8
										2	8
										0	0
	3)	9	6	0	:	3
		9				3	2	0						4)	1	2	4	0
		0	6											+		3	2	0
			6												1	5	6	0
			0	0
	5)	6	0	8	4
	—	1	5	6	0
		4	5	2	4

3890-4480:4=2780

		1)	4	4	8	0	:	4
			4					1	1	2	0
			0	4
				4
				0	8					2)	3	8	9	0
					8						1	1	2	0
					0	0					2	7	8	0

     75·60-353·10=670

	1)	7	5						2)	3	5	3
		6	0							X	1	0
		…	…							…	…	…
4	2	…	…						3	5	3	…
4	2	0	0						3	5	3	0
		3)	4	2	0	0
		—	3	5	3	0
			…	6	7	0

346·8-3535:7=2263

	1)	3	4	6				2)	3	5	3	5	:	7
		x		8					3	5				5	0	5
	2	7	6	8					…	…	3	5
											3	5
											…	…
			3)	2	7	6	8
				—	5	0	5
				2	2	6	3

   2539+724‧7=

		1)	7	2	4		2)	2	5	3	9
			x		7		+	5	0	6	8
		5	0	6	8			7	5	9	7

   40780‧70-2040։60+77700։300=562

	1)	4	0	7	8	0			2)	2	0	4	0	:	6	0
		X			7	0				1	8	0			3	0	4
		0	0	0	0	0					2	4	0
2	8	5	4	6	0	…					2	4	0
											…	…	…
	3)	7	7	7	0	0	:	3	0	0
		6	0	0				2	5	9
		1	7	7	0							4)	3	0	4
		1	5	0	0							+	2	5	9
		…	2	7	0	0							5	6	2
			2	7	0	0
			…	…	…	…
5)	2	8	5	4	6	0
				3	0	4
	2	8	5	1	5	6

Առաջադրանքներ

• Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը

9605-690+134568-2036=141447

—	9	6	0	5					1	4	3	4	8	3
		6	9	0				—			2	0	3	6
+	8	9	1	5					1	4	1	4	4	7
1	3	4	5	6	8
+		8	9	1	5
1	4	3	4	8	3

3690-2559+778-1200= 709

—	3	6	9	0		1	9	0	9
	2	5	5	9		1	2	0	0
	1	1	3	1			7	0	9
+	1	1	3	1
		7	7	8
	1	9	0	9

1000:4·80:200= 805

1	0	0	0	:		4
	8					2	5	0
…	2	0
	2	0
	…	…	0
								1	7	0	0	0	:	2	0	0
		2	5	0				1	6	0				8	0	5
	x		8	0				…	1	0	0	0
		0	0	0					1	0	0	0
1	7	0	0	0					…	…	…	…
=1	7	0	0	0

33600:60:70·22=176

		3	3	6	0	0	:	6	0			5	6	0	:	7	0
		3	0	0				5	6	0		5	6	0		8
		…	3	6	0							…	…	…
			3	6	0				X	8
			…	…	…	…			2	2
								1	7	6

216·40:80·30=

		2	1	6							8	6	4	0	:	8	0
	X		4	0							8	0				1	0	8
		…	…	…							…	6	4	0
+	8	6	4	…								6	4	0
	8	6	4	0								…	…	…
												1	0	8
											X		3	0
												…	…	…
										+	3	2	4	…
											3	2	4	0

5100:6‧50:20=2125

		5	1	0	0	:	6				4	2	5	0	0	:	2	0
		4	8				8	5	0		4	0				2	1	2	5
		…	3	0							…	2	5
			3	0								2	0
			…	…	…							…	5	0
													4	0
			8	5	0								1	0	0
		X		5	0								1	0	0
			…	…	…								…	…	…
+	4	2	5	…	…
	4	2	5	0	0

2187-725+96782-7106=91138

		2	1	8	7					9	8	2	4	4
	—		7	2	5				—		7	1	0	6
		1	4	6	2					9	1	1	3	8
	+	1	4	6	2
	9	6	7	8	2
	9	8	2	4	4

2000‧4։20·70=28000

			2	0	0	0
		X				4
			8	0	0	0
			8	0	0	0	:	2	0
			8	0				4	0	0
			…	…	…	…
			4	0	0
				7	0
			…	…	…
	2	8	…	…	…
	2	8	0	0	0

336000։600։70‧11=88

			3	3	6	0	0	0	։	6	0	0
			3	0	0	0				5	6	0
			․․․	3	6	0	0
				3	6	0	0
				․․․	․․․	․․․	․․․	․․․
												8
		5	6	0	։	7	0			x	1	1
		5	6	0		8					8	8
		․․․	․․․	․․․

Մարդն իր կյանքի ընթացքում ստեղծում է տարբեր իրեր: Մեր շրջապատի ցանկացած իր, կենդանի օրգանիզմ կարող ենք կոչել մարմին: Մարմիններ են քարը, ծառը, տունը, միջատը, մետաղալարը և այլն: Ինչպես տեսնում ես, մարմիններն այնքան շատ են, որ անհնար է բոլորը թվարկել: Դրանք բաժանում են բնական (բնության կողմից ստեղծված) և արհեստական (մարդու կողմից ստեղծված) մարմինների: Արեգակը, Լուսինը, մոլորակները համարվում են նաև տիեզերական մարմիններ:

Մարմինները կազմված են նյութերից: Ձմռանը մեր տների ապակի­ները զարդարող եղյամը մարմին է, որը կազմված է ջրից: Ջուրն արդեն նյութ է: Մարմինները բաղկացած են տարբեր  նյութերից: Մեր մարմինը, օրինակ, բաղկացած է ջրից, ճարպերից, սպիտակուցներից, ածխաջրերից և այլ նյութերից: Բազմազան նյութերից են պատրաստված մեր բնակարանները, տանն օգտագործվող տարբեր սարքավորումները (արհեստական մարմիններ):

Նյութերը լինում են պինդ, հեղուկ և գազային: Ցանկացած պինդ մարմին ունի որոշակի ձև: Օրինակ՝ տուֆի որմնաքարը  ունի խորանարդի ձև, իսկ ձյան փաթիլը նման է կենտրոնից ճառագայթաձև ձգվող, կանոնավոր դասավորված սառցե բյուրեղների:

Հեղուկները և գազերը որո­շակի ձև չունեն: Հեղուկը ընդու­նում է այն անոթի ձևը, որի մեջ լցված է:

Խոհանոցում, գազօջախը մի­ացնելիս, զգում ես բնական գազի սուր հոտը: Դա նրանից է, որ գազերն ընդհանրապես շատ արագ են տարածվում: Եթե նույնիսկ շատ կարճ ժամանակ գազի փականը բաց է մնում, ապա խոհանոցն անմի­ջապես լցվում է գազով: Այն մենք զգում ենք իր սուր հոտի շնորհիվ: Գիտնականները պարզել են, որ բոլոր նյութերը կազմված են շատ փոքրիկ, աչքի համար անտեսանելի մասնիկներից: Դրանում համոզ­վելու համար կատարենք փորձ:

Վերցնենք մեկ նյութից կազմված որևէ մարմին, օրինակ՝ շաքարի կտոր: Այնուհետև այն գցենք տաք ջրով լցված ապակե բաժակի մեջ և գդալով խառնենք: Սկզբում շաքարը բաժակի մեջ լավ երևում է, բայց խառնելու ընթացքում այն աստիճանաբար դառնում է անտեսանելի: Դրանից հետո փորձենք ջրի համը և կզգանք, որ այն քաղցր է: Դա նշանակում է, որ շաքարը չի անհետացել, այն մնացել է բաժակում: Սակայն ինչո՞ւ շաքարի կտորը չի երևում: Այն բաժանվել է մանրագույն մասնիկների, այսինքն՝ լուծվելով խառնվել է ջրի մասնիկների հետ: Այս փորձը ապացուցում է, որ նյութերը և դրանցից բաղկացած մարմինները կազմված են մանրագույն մասնիկներից: Ցանկացած նյութ կազմված է յուրահատուկ մասնիկներից, որոնք ձևով և չափերով տարբերվում են այլ նյութերի մասնիկներից:

Առաջադրանք՝

1. Քանի նյութից կարելի է պատրաստել բաժակ:Պլաստիկից, ավազ, թուղթ,
2. Առանձնացնել մարմինները և նյութերը՝ փայտ, աթոռ, սեղան, ոսկի, մատանի, գրիչ, պատուհան, պղինձ, պայուսակ, բաժակ:
   Մարմիներ-փայտ, աթոռ, սեղան, մատանի գրիչ, պատուհան, պայուսակ, բաժակ
   Նյութեր-ոսկի, պղինձ
3. Տեսակավորիր հետևյալ նյութերը՝ պինդ, հեղուկ, գազային
   ալյումին, երկաթ, ոսկի, գոլոշի, ջուր, նավթ, թթվածին, արծաթ, փայտ, ապակի
   Պինդ-երկաթ, ոսկի, արծաթ, փայտ, ապակի
   Հեղուկ-ջուր, նավթ, թթվածին,
   գազային-գոլոշի,

քար, մարդ, աչք, պատուհան, ժամ, կոշիկ, ձեռնոց,

Ուղական—քար, մարդ, աչք, պատուհան, Ժամ, Կոշիկ, ձեռնոց,

Սեռական—քարի, մարդու, աչքի, պատուհանի, Ժամի, Կոշիկի, ձեռնոցի,

Տրկական—քարին, մարդուն, աչքին, պատուհանին, Ժամին, Կոշիկին, ձեռնոցին,

Հայցական—քարը, մարդը, աչքը, պատուհանը, Ժամը, Կոշիկը, ձեռնոցը,

Բացառական—քարից, մարդուց, աչքից, պատուհանից, Ժամից, Կոշիկից, ձեռնոցից,

Գոռծիական —քարով, մարդով, աչքով, պատուհանով, Ժամով, Կոշիկով, ձեռնոցով,

Ներգոյոական—քարում, մարդում, աչքում, պատուհանում, Ժամում, Կոշիկում, ձեռնոցում,

Համարիչ
Հայտարար

Հավասար հայտարար ունեցող կոտորակներից մեծ է այն կոտորակը,
որի համարիչը ավելի մեծ է։
Հավասար համարիչ ունեցող կոտորակներից մեծ է այն կոտորակը, որի
հայտարարը ավելի փոքր է։

Առաջադրանքներ

Համեմատիր

93/8 > 35/8
82/8 > 25/8
17/6 < 52/6
709/20 = 709/20
75/126 > 5/126
7/16 < 17/16

• Համեմատիր՝
2/17 < 2/18
7/69 = 7/69

709/205 > 709/200
7/26 < 7/29
19 /38 < 19/118

• Համեմատեք կոտորակները
12/57 > 4/11
12/9 > 4/502
604/6 > 34/52
9/57 > 6/10
12/96 < 502/514
6/54 < 12/5

Կանոնավոր Կոտորակ․

9, 27, 28, 147
— — — — —

19, 34 , 65 , 198

Անկանոն Կոտորակ․

7 5 6, 96, 95, 187

— — — — — — — —
719 , 64 ,35 ,168

Գրիգոր Ա Լուսավորիչը այն մարդն է, ով բերել է Հայաստան քրիստոնեությունը։ Թե ոնց է Գրիգոր Լուսավորիչը քրիստոնեությունը բերել Հայաստան կպատմեմ հիմա։ Գրիգոր Լուս ավորիչը սկսել է մարդկանց հավատացնել, որ կա Աստծո որդի, որի անունն է Քրիստոս և բոլորին քրիստոնեություն էր քարոզում ։Այդ ժամանակ Տրդատ Գ Մեծը, որպես պատիժ Գրիգոր Լուսավորիչին գցեց Արտաշատի բանտ, խորը փոսի մեջ։ Եվ նրան ո՛չ հաց էին տալիս, ո՛չ էլ ջուր։ Մի կին կար, որը գաղտնի հաց էր գցում այդ փոսի մեջ, որովհետև երազում տեսել էր, Աստծուն և նա ասել էր, որ պետք է կերակրի Գրիգորին։

Իսկ Տրդատին այդ ժամանակ Աստված պատժում էր։ Նրա դեմքը դարձել էր խոզի մռութ։ Մի օր Գրիգորի քույրը գալիս է Տրդատի մոտ և ասում, որ նրան կբուժի միայն Գրիգորը։ Տրդատն ասում է, որ Գրիգորը վաղուց մահացել է, քանի որ 14 տարի չէր կարող առանց հաց և ջուր ապրել։ Սակայն քույրը հավատացնում է, որ Գրիգորը ողջ է։ Տրդատը մարդկանց ուղարկում է նրա հետևից և պարզվեց, որ ողջ է ։ Գրիգորը բուժեց Տրդատին և Տրդատը հավատաց Աստծու գոյությանը։ Այս դեպքից հետո Տրդատը մկրտվում է և դառնում քրիստոնյա։ 301 թվականին Քրիստոնեությունը հրջակում պետական կրոն։

Տրդատ Գ Մեծը Հայոց թագավորն է եղել և թագավորել է 287-330 թթ-ին։

Տրդատ Գ Մեծը Հայաստանից դուրս է մղել պարսիկներին և դարձել թագավոր։ Ավելի քան 10 տարի պատերազմել է Սասանյան Պարսկաստանի դեմ։ Տրդատ Գ վերականգնել է Հայաստանի <<Արտաշեսակա սահմաները>> որոնք գրավվել էին պարսիկների կողմից։ Սկզբից նա հալածում էր քրիստոնյաներին, հետո հասկացավ, որ քրիստոնեությունն ընդունելով միայն կարող է փրկել հայ ժողովրդին պարսիկների անդադար հալածանքներից։ 301 թ-ին քրիստոնեությունը դարձնում է պետական կրոն, իսկ Գրիգոր Ա Լուսավորչին (302-325/326) նշանակել հայոց եպիսկոպոսապետ ։

Պարսից Շապուհ II արքան,որը հեթանոս էր, հայ հեթանոս նախարարներին այնպես էր արել, որ միացել էին պարսկական ուժերին և Հյուսիսային Կովկասի ցեղերին միացրել էր իրար, որպեսզի պատերազմեին Տրդատ Գ Մեծի հետ։

Տրդատ Գ Մեծը նախ հաշվեհարդար է լինում հայ նախարարների հետ, ապա Հռոմեական կայսրությունից օգնական ուժեր ստանալով հաղթում է պարսիկներին և Հյուսիսային Կովկասի ցեղերին։ Նրան հաջողվում է վերականգնել Մեծ Հայքի թագավորության սահմաները՝ ստեղծելով ուժեղ պետություն։ Մովսես Խորենացին Տրդատ Գ Մեծին նշել է որպես Հայոց վերջին հզոր արքա։

Ինչքան որ հուր կա

Ինչքան որ հուր կա իմ սրտում — բոլորը քեզ.
Ինչքան կրակ ու վառ խնդում — բոլորը քեզ.—
Բոլո՜րը տամ ու նվիրեմ, ինձ ո՛չ մի հուր թող չմնա՝
Դո՜ւ չմրսես ձմռան ցրտում.— բոլո՜րը քեզ…

Առաջադրանք

1․Պատմիր ինչ մասին է բանաստեղծությունը։

Այս բանաստեղծությունը սիրո մասին է։ Օրինակ՝ մայրիկները անյնքան են սիրում իրենց երեխաների, որ ուզում են ամենա լավը տան իրենց, իրեենք պաատրաստ են նեղություն կրել մենակ թե իրենց երեխայի համար լավ լինի